Son bölüm:3 Ara 2025 - Unutkanlık: Belleğimiz nasıl çalışır? |41|
Ne Biliyor Us?
- Psikiyatri uzmanı ve öğretim üyesi Dr. Cenan Hepdurgun'un insan zihni, davranış ve psikiyatri üzerine yayınları. - Karmaşık görünen konuları berrak hale getirmeyi, bilimsel bilgiyi anlaşılır bir dille ele almayı hedefliyorum. - Not: Konuşulanların bir kısmı kanıtlara dayanırken bir kısmı kişisel görüş ve yorumdur. Bu kanalın içeriği tanı ya da tedavi amacıyla kullanılamaz. - İletişim: nebiliyorus@gmail.com Instagram: instagram.com/cenanhep
Unutkanlık en sık rastladığımız yakınmalardan biri. Bu bölümde belleğin nasıl çalıştığını, günlük yaşmadaki unutkanlığın sebeplerini, modern yaşamın bilişsel yükünü ve stresin belleğimiz üzerindeki etkilerini ele alıyoruz.
İçerik
(00:00) Giriş: Günlük yaşamda unutkanlık
(01:06) Dikkatin bellek oluşumundaki rolü
(01:44) Çalışma belleği ve kapasite sınırlılıkları
(03:05) Kodlama
(05:51) Bilginin depolanması ve geri çağırılması
(08:00) Kayıtların zamanla değişmesi
(09:45) Unutkanlık neden bu kadar sık?
(10:22) Dijital dünyanın etkileri
(12:09) Dilimin ucunda fenomeni ve stres
(13:40) Özet ve kapanış
Kaynaklar
The Biology of Forgetting-A Perspective
Understanding the physical basis of memory: Molecular mechanisms of the engram
A theory of hippocampal function: New developments
Görünmez goril deneyi (video)
İletişim
nebiliyorus@gmail.com
https://www.instagram.com/cenanhep
Bu bölümde en acı verici ama aynı zamanda en öğretici duygulardan birini, pişmanlığı ele alıyoruz.
Bu bölümde yanıtlarını aradığımız bazı sorular:
Pişmanlığı hayal kırıklığı ve suçluluktan ayıran temel fark nedir?
Beynimiz nasıl aktif olarak çalışıp pişmanlığı üretiyor?
Yaptıklarımızdan mı yapmadıklarımızdan mı daha çok pişman oluruz?
Pişmanlığı nasıl geviş getirme (ruminasyon) döngüsü olmaktan çıkarıp, hayatımıza yön veren bir pusulaya nasıl dönüştürebiliriz?
İçerik
(00:00) Giriş
(01:22) Pişmanlık, hayal kırıklığı ve suçluluk
(02:39) "Keşke" düşüncesi
(03:28) Beynimiz pişmanlığı neden ve nasıl üretir?
(06:37) Yaptıklarımız mı, yapmadıklarımız mı?
(08:35) Ruminasyon: Zihinsel geviş getirme
(09:43) Kimler daha yatkın?
(10:58) Öneriler
(13:18) Özet ve kapanış
Kaynaklar
Decisions and revisions: The affective forecasting of changeable outcomes
Revisiting the temporal pattern of regret in action versus inaction.
The road not taken: Common and distinct neural correlates of regret and relief.
Impact of abstract vs. concrete processing on state rumination.
İletişim
nebiliyorus@gmail.com
https://www.instagram.com/cenanhep
Neden bazen karar verirken kilitleniriz? Seçeneklerin artması neden bizi özgürleştirmek yerine felç eder?
Bu bölümde kararsızlığın psikolojisini, sonuçlarını ve çözüm yollarını ele alıyoruz.
İçerik
(00:00) Giriş, reçel deneyi ve seçenek bolluğu
(01:39) Kararsızlık türleri
(02:24) Tek yönlü ve çift yönlü kararlar
(03:39) Karar yorgunluğu
(06:12) Seçim felci: Fazla düşünmenin kilitlediği anlar
(07:39) Kayıp korkusu, FOMO ve riskten kaçınma
(09:26) Mükemmeliyetçilik ve “iyi olanla yetinmek”
(10:04) Kararsızlık nelere yol açıyor?
(11:22) Kararsızlığı azaltmanın yolları
(15:18) Özet ve kapanış
Kaynaklar
When Choice Is Demotivating: Can One Desire Too Much of a Good Thing?
Nudge: Improving Decisions About Health, Wealth, and Happiness (Richard H. Thaler, Cass R. Sunstein)
Thinking Fast and Slow (Daniel Kahneman)
İletişim
nebiliyorus@gmail.com
https://www.instagram.com/cenanhep
Hayat kritik anlarla dolu ve bazen saniyeler içinde karar vermemiz gerekiyor. Peki baskı altındayken beynimiz nasıl çalışır? Hızlı sezgilerimize mi güvenmeliyiz, yoksa yavaş ve analitik düşünceye mi?
Bu bölümde Acil Tıp uzmanı Doç. Dr. Yusuf Ali Altuncı konuğumuz. Acil servisin yüksek temposunda hem hızlı hem de doğru kararların nasıl verildiğini ve bu zorlu ortamda kazanılan becerilerin günlük hayata nasıl uyarlanabileceğini konuşuyoruz.
İçerik
(00:00) Giriş
(04:10) Bir acil hekiminin beyni nasıl çalışır?
(06:16) Nasıl karar verilmeli? Sezgisel mi, analitik mi?
(10:27) Yanılgılar ve kararsızlık
(14:47) Acil hekimliğinin hayata etkileri
(17:19) Pişmanlık ve meslek seçimi
(21:25) İş - yaşam dengesi
(23:50) Kapanış
Kaynak
Thinking Fast and Slow (Daniel Kahneman)
İletişim
nebiliyorus@gmail.com
https://www.instagram.com/cenanhep
Bu bölümde hemen herkesin hayatının bir döneminde kapıldığı bir histen, tükenmişlikten bahsediyoruz.
Tükenmişlik tam olarak nedir? Gündelik bir yorgunluktan veya depresyondan farkı ne? Neden olur? Bizi tüketen şey başarı hırsı mı, geçim kaygısı mı? Ve son olarak, bu bir kader mi? Bu döngüyü kırmak için bireysel olarak ne yapabiliriz?
İçerik
(00:00) Giriş
(01:44) Tükenmişlik nedir, depresyondan farkı ne?
(05:39) Ne zaman doktora başvurulmalı?
(06:38) Neden tükeniyoruz: Felsefi kökenler ve ekonomik sebepler.
(08:55) Tükenmişliğin psikolojisi: Üç temel ihtiyaç
(11:55) Çözüm önerileri: Ne yapmalı?
(14:29) Kapanış
Kaynaklar
Understanding the burnout experience: recent research and its implications for psychiatry
The Relationship Between Burnout, Depression, and Anxiety: A Systematic Review and Meta-Analysis.
Protestan Ahlakı ve Kapitalizmin Ruhu (Max Weber)
Yorgunluk Toplumu (Byung-Chul Han)
The Oxford Handbook of Work Engagement, Motivation, and Self-Determination Theory
İletişim
nebiliyorus@gmail.com
https://www.instagram.com/cenanhep
Bu bölümde güzelliğin biyolojik kökenlerinden kültürler arası farklılıklara, tarihsel dönüşümlerden sosyal medyanın “Instagram yüzü”ne kadar uzanan geniş bir yolculuk yapıyoruz. Evrensel işaretler, dönemsel trendler ve algoritmaların yarattığı tek tip güzellik anlayışı üzerine konuşuyoruz.
İçerik
(00:00) Giriş: Güzellik algısına dair temel sorular
(00:48) Beynimiz için bir ödül olarak güzellik
(02:32) Evrensel işaretler: simetri, orantı ve ortalama yüzler
(06:35) Cinsiyet farkları ve çekicilik kriterleri
(08:24) Kültürden kültüre değişen güzellik anlayışları
(10:45) Antik Yunan’dan Rönesans’a güzellik ve erdem
(12:56) Sanayi devrimi ve 19. yüzyılın kısıtlayıcı idealleri
(13:46) 20. yüzyılda medya, pazar dinamikleri ve değişen kadın figürleri
(15:14) Sosyal medya dönemi: filtreler, algoritmalar ve “Instagram yüzü”
(16:40) Kapanış: Günümüzde güzelliğin temsil ettiği değerler
Kaynaklar
The nature of beauty: behavior, cognition, and neurobiology
Predictors of facial attractiveness and health in humans.
Beauty: who sets the standards?
Perceptions of beauty in Renaissance art.
Güzelliğin Tarihi (Umberto Eco)
İletişim
nebiliyorus@gmail.com
https://www.instagram.com/cenanhep
Bu bölümde konuğum İstanbul Tıp Fakültesi Psikiyatri Ana Bilim Dalı öğretim üyesi Irmak Polat'la birlikte yakın ilişkilerin önemini ele alıyoruz.
Neden ilişkilere ihtiyaç duyarız? İlişkilere ihtiyaç duymamızın evrimsel nedenleri nelerdir? Yalnızlık ve sosyal acının beyindeki karşılığı nedir? Bebeklik dönemindeki bağlanma stilleri, yetişkinlikteki ilişkilerimizi nasıl şekillendirir? Kaçıngan, kaygılı veya güvenli bağlanma stilleri ne anlama gelir ve değiştirilebilir mi? Bu ve benzeri soruların cevaplarını bölümde bulabilirsiniz.
İçerik
(00:00) Giriş ve kişisel deneyim
(02:07) İlişkilerin biyolojik ve evrimsel kökenleri
(04:12) Sosyal acı, ödül sistemleri ve hormonlar
(05:15) Grant çalışması ve ilişkilerin sağlık üzerindeki etkisi
(06:44) Irmak Polat'la giriş ve KİPT’in odağı
(10:16) Ruhsal iyilik halinde ilişkilerin rolü
(11:04) Dayanıklılık, destek ve Spitz’in bebek çalışması
(12:52) Erken dönem ilişkiler ve bağlanma stillerinin kökeni
(14:58) Ainsworth’un yabancı durum deneyi
(18:07) Güvenli, kaçıngan, kaygılı ve dezorganize bağlanma stilleri
(20:40) Bağlanma stillerinin yetişkin ilişkilerine etkileri
(23:39) Terapiyle daha güvenli bağlanmaya yaklaşmak
(27:50) İlişkilerin biricikliği, kişisel ihtiyaçlar ve pandemi deneyimi
(33:25) Kapanış
Kaynaklar
The neural mechanisms and circuitry of the pair bond
Triumphs of Experience: The Men of the Harvard Grant Study (George E. Vaillant)
Patterns of Attachment
Konuk
* Irmak Polat'ın Instagram hesabı
İletişim
nebiliyorus@gmail.com
https://www.instagram.com/cenanhep
Bu bölümde başarısızlığın psikolojisini ve süreçten öğrenerek çıkmak için bu psikolojinin nasıl yönetilebileceğini ele alıyoruz.
İçerik
(00:00) Giriş: "Demek ki hedefini hep küçük tutmuşsun"
(01:24) Başarı nedir?
(02:17) Sosyal acı ve beyin
(03:32) Kendini kıyaslama
(07:33) Başarısızlık sonrası analiz
(09:36) Bilişsel çarpıtmalar
(11:14) Süreç analizi: “Ne planladım, ne oldu?”
(11:50) Kök nedeni bulmak
(13:14) Şans faktörü
Kaynaklar
Resilience to emotional distress in response to failure, error or mistakes: A systematic review.
Social pain and the brain: controversies, questions, and where to go from here.
On the Effects of Social, Temporal, and Dimensional Comparisons on Academic Self-Concept
Besim Tibuk: Yarını Yaşayan Adam (Fatih Vural)
İletişim
nebiliyorus@gmail.com
https://www.instagram.com/cenanhep
Bu bölümde açıkça yanlış şeyleri savunan kişilerin bile neden hep kendilerini haklı sandığından ve kendi yanlışını fark etmenin neden bu kadar zor olduğundan bahsediyoruz.
İçerik
(00:00) Giriş, herkesin kendisini haklı sanması
(01:00) Sistem 1 ve Sistem 2
(02:27) Wason kart deneyi ve Sistem 1'in hataları
(04:44) Onaylama yanlılığı
(06:22) Bilgi yeterliliği ve açıklama derinliği yanılsamaları
(08:31) Dunning-Kruger etkisi
(09:07) Fikir birliği yanlılığı (Consensus bias)
(09:54) İnançların kimliğe dönüşmesi
(11:45) Haksız çıkmanın bir tehdit olarak algılanması
(13:42) Özet ve öneriler
Kaynaklar
Matching bias on the selection task: It's fast and feels good
Confirmation Bias
The illusion of information adequacy
Bryan Stevenson: We need to talk about an injustice | TED (Video)
Neural correlates of maintaining one’s political beliefs in the face of counterevidence
İletişim
nebiliyorus@gmail.com
https://www.instagram.com/cenanhep
Bu bölümde, suç işleyen ya da ahlaki açıdan sorunlu davranışlar sergileyen kişilerin nasıl olup da kendilerini hâlâ “iyi insan” olarak gördüklerini konuşuyoruz. Rüşvet, torpil, kopya çekmek gibi örnekler üzerinden insanların vicdanlarını nasıl ikna ettiğini ve ahlaki çelişkilerle başa çıkmak için hangi psikolojik mekanizmaları kullandığını ele alıyoruz.
İçerik
(00:00) Giriş: “Haram yemem, rüşvet yerim"
(01:17) Suç işleyenlerin tuhaf mazeretleri
(02:11) Piaget ve ahlaki gelişim
(03:00) “Makul istisna mı düşüncesizlik mi?” anketi
(04:33) Robin Hood ve mafya babaları: Kime göre ahlaklı?
(05:26) Bilişsel çelişki nedir? (Leon Festinger)
(06:34) Festinger & Carlsmith deneyi
(08:38) Seçim piramidi metaforu.
(09:44) Ahlaki çelişki ve Bandura’nın kuramı
(10:36) Ahlaki kopuşun 8 mekanizması
(13:52) Özet, bu bilgiler ne işimize yarayacak?
Kaynaklar
Cognitive consequences of forced compliance.
Moral disengagement
Why We Believe-Long After We Shouldn't
İletişim
nebiliyorus@gmail.com
https://www.instagram.com/cenanhep